Chuyện vui: Thằng Mõ ngày Giỗ Tổ

Chuyện vui: Thằng Mõ ngày Giỗ Tổ

Chuyện Hội Làng ngày xưa không chỉ là một sự kiện giải trí, mà là linh hồn của cả một cộng đồng. Đó là lúc “mái đình, gốc đa” trở nên rực rỡ nhất, và cũng là dịp mà mọi quy tắc khắc nghiệt thường ngày được nới lỏng để nhường chỗ cho niềm vui.

Hội làng xưa bao giờ cũng bắt đầu bằng phần Lễ. Đây là phần quan trọng nhất. Kiệu được sơn son thếp vàng, cờ quạt ngũ sắc rợp trời, tiếng chiêng trống vang vọng khắp xóm thôn. Những thanh niên trai tráng được tuyển chọn kỹ lưỡng để khiêng kiệu Thành hoàng.

Các cụ bô lão đạo cao đức trọng trong làng được đại diện dân làng dâng hương, đọc chúc văn, cầu cho “mưa thuận gió hòa, nhân khang vật thịnh”.

Sau phần lễ nghiêm trang là phần Hội. Đây là không gian văn hóa cộng đồng đậm chất dân gian như: cờ người, đấu vật, kéo co, đánh đu,... Những làn điệu giao duyên để các nam thanh nữ tú gặp gỡ, tìm hiểu nhau. Mỗi làng thường có một món đặc sản dâng Thánh, sau đó “thụ lộc” chia cho dân làng. Cỗ làng ngày xưa tuy đơn sơ nhưng đậm đà tình làng nghĩa xóm.

Hội Làng ngày xưa có một sức mạnh kỳ diệu xóa nhòa khoảng cách: Những người đi làm ăn xa đều cố gắng tìm đường về “ăn hội”; Những mâu thuẫn, xích mích giữa các gia đình trong năm thường được hòa giải ngay trong chén rượu tại đình làng. Đó là lúc con người cảm thấy mình thuộc về một gốc rễ, một cội nguồn vững chắc.

“Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày Giỗ Tổ, nhớ mùi trầm hương”

Trong bức tranh Hội Làng ngày xưa, nếu các cụ tiên chỉ, bô lão đại diện cho sự uy nghiêm, các nam thanh nữ tú đại diện cho sự rực rỡ, thì thằng Mõ chính là “nhịp đập” và là “trạm phát thanh” sống động nhất của cả ngôi làng.

Trước ngày hội, tiếng mõ tre “cộc, cộc, cộc” vang lên khắp đường làng ngõ xóm kèm theo tiếng rao lảnh lót: “Chiềng làng chiềng chạ, thượng gia hạ mẫu, gần xa hẵng lắng tai nghe... Mai làng mở hội, ai có chân thì đi, ai có tay thì đến, cấm đứa nào được ở nhà!”

Thằng Mõ ấy không chỉ là rao tin, mà là lời hiệu triệu, đánh thức sự nhiệt huyết của mọi nhà, từ ông già chống gậy đến đứa trẻ còn đang ẵm ngửa.

Thằng Mõ ấy không chỉ là truyền lệnh, mà là nhắc nhở mọi người, từ các cụ tiên chỉ oai phong bệ vệ, đến những kẻ thứ dân mạt hạng.

Tất cả đều nhất tề lắng nghe thằng Mõ.

Giữa những nghi lễ nghiêm trang, thằng Mõ đóng vai trò nhân vật trung gian, xóa đi vẻ khô khan bằng sự hóm hỉnh:

- Trong phần lễ, khi rước kiệu đi qua những đoạn đường hẹp, tiếng mõ vang lên dẹp đường, vừa dẹp vừa đùa vui để dân làng không cảm thấy bị cưỡng ép, gò bó.

- Tại phần lạc, thằng Mõ cầm mõ đứng rao luật chơi, giới thiệu các đô vật bằng giọng điệu hài hước: “Đây là đô Tèo, khỏe như voi chiến, chưa ăn đã muốn thắng...” làm cả sân đình cười vui nghiêng ngả.

Dân gian có câu: “Đâm bắt thủ vĩ, không bằng mồm tí thằng Mõ”. Dù bị coi là hạng “thấp kém” trong thang bậc xã hội cũ, nhưng thằng Mõ lại có đặc quyền riêng trong mâm cỗ hội làng. Sau khi tế lễ, Mõ là người đi chia lộc, tay bưng khay lộc, miệng nói những lời chúc tụng tốt lành. Sự hiện diện của Mõ như một lời nhắc nhở: Hội làng là của tất cả mọi người (todos!), từ người cao nhất đến kẻ thấp nhất đều có phần, đều được hưởng niềm vui chung.

Ở các kịch bản sân khấu ngày nay, người ta thường lồng ghép vai trò thằng Mõ như là cầu nối thông tin nhanh nhất khi chưa có loa đài. Dưới mái đình ngày hội, thằng Mõ có thể trêu đùa cả ông Chánh, ông Phó, ông Lý, ông Đại,... mà không bị bắt lỗi. Đó là tinh thần dân chủ sơ khai của làng xã Việt Nam.

…

Trong không khí linh thiêng của những ngày tháng Tư năm 2026, khi cả Giáo hội vừa trải qua niềm vui Phục Sinh và hướng về ngày lễ Chúa Chiên Lành, thằng Mõ mơ thấy một câu chuyện về Ngày Giỗ Tổ – một nét đẹp giao thoa giữa đạo và đời, nơi đức tin hòa quyện cùng truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của người Việt.

Nó mơ thấy thế này:

Vào một buổi sáng sớm tại giáo xứ vùng Tây Nguyên, nắng vàng hanh hao bắt đầu rót xuống những rẫy cà phê xanh ngắt. Hôm nay không phải một ngày bình thường. Hôm nay là ngày các anh chị em trong gia đình Lê Bảo Tịnh hội ngộ để mừng kính Thánh Tổ.

Ngay từ sớm, sân nhà thờ đã rộn rã tiếng cười nói. Có những cụ già tóc bạc phơ, bước đi chậm rãi nhưng ánh mắt rạng ngời, nắm chặt tay những người bạn đồng môn sau bao năm xa cách. Họ là những cựu chủng sinh, những người từng được nuôi dưỡng dưới mái trường mang tên vị Thánh Tổ.

Bên cạnh đó là những “mầm non” – những em thiếu niên la hét chí choé, chạy nhảy tung tăng. Như lời Cha Giuse Bùi Công Chính chia sẻ trong bài giảng: “Các em đi tìm niềm vui trước đã, còn tiếng Chúa gọi lúc nào, ai biết!”. Hình ảnh ấy tạo nên một bức tranh sống động về sự tiếp nối các thế hệ trong một gia đình đức tin.

Khi tiếng chuông nhà thờ ngân vang, không gian bỗng trở nên thinh lặng nghiêm trang lạ thường. Cộng đoàn bước vào Nhà Nguyện dâng Thánh lễ mừng kính Thánh Phaolô Lê Bảo Tịnh.

Cộng đoàn cùng ôn lại cuộc đời của Ngài – một vị thánh không chọn vinh hoa, chẳng chọn lợi quyền. Ngài muốn ẩn tu nơi rừng sâu, nhưng rồi lại vâng phục để trở thành người dẫn dắt, huấn luyện những môn đệ thừa sai cho Chúa. Ký ức về Ngài không phải là những trang sử khô khan, mà là lời chất vấn sống động cho mỗi người đang hiện diện:

“Chúng ta đã thực sự từ bỏ chính mình để vác thập giá hằng ngày chưa?”

Sau Thánh lễ, thằng Mõ lại đi theo cộng đoàn đến Nhà Nguyện Tòa Giám Mục để Chầu Thánh Thể.

Trong khói hương trầm ngào ngạt và ánh nến lung linh huyền ảo, cộng đoàn cùng hiệp ý sốt sắng cầu nguyện cho Ơn Thiên Triệu. Cầu nguyện cho các linh mục, tu sĩ luôn biết noi gương Mục tử nhân lành. Cầu nguyện cho các bạn trẻ biết phân định giữa “tiếng lạ” của vật chất ồn ào và “tiếng Chúa” thì thầm trong thanh vắng. Trong giây phút ấy, dường như khoảng cách giữa trời và đất, giữa quá khứ của Thánh Tổ và hiện tại của đoàn con cái được xóa nhòa qua Bí tích Tình Yêu.

Sau giờ Chầu, tất cả ngồi lại bên nhau vui vẻ trong bữa cơm gia đình giản dị. Thằng Mõ bỗng ngứa mồm lên tiếng:

“Anh em mình gọi nhau là gia đình Lê Bảo Tịnh, nhưng hãy nhìn lại xem ‘tổ’ của mình có thực sự ấm không? Chúa có đang được vinh danh trong nhà mình, trong cách chúng ta đối xử với con cái hằng ngày không?”

Nói xong, thằng Mõ giật mình. Bây giờ đang là thời đại @, đâu phải thời “loa loa” ngày xưa nữa chứ! Nó biến vội vào quá khứ của thằng Mõ.

Thế nhưng, câu hỏi của thằng Mõ cũng khiến nhiều người suy nghĩ. Hóa ra, giỗ tổ không chỉ là ăn uống, là gặp mặt, mà là dịp để “xét mình”. Hóa ra, ơn gọi không ở đâu xa xôi, mà bắt đầu từ ngay chính cái “tổ ấm” mà mỗi người đang vun vén.

Ngày Giỗ Tổ khép lại khi màn đêm buông xuống trên đại ngàn. Mọi người ra về, mang theo ngọn lửa nhỏ trong tim. Họ không còn thấy mình bơ vơ lạc lõng, vì biết rằng mình luôn có một vị Mục tử nhân lành dẫn dắt, có một vị Thánh Tổ bảo trợ, và có những người anh em cùng chung một “tổ” để yêu thương và sẻ chia.

Ngày Giỗ Tổ hôm nay, chính là ngày của Sự Sống Dồi Dào.

VDB