QUÝ NHỜI NÓI

QUÝ NHỜI NÓI

Vua nước Tấn đi chơi thuyền. Các quan đi hầu đông đủ cả.

Vua hỏi: "Loan Doanh ta đã cấm cố một nơi, con là Loan Phường trốn chạy ra ngoại quốc. Có ai biết Loan Phường bây giờ ở đâu không?"

Các quan yên lặng không ai giả nhời cả.

Người lái thuyền tên là Thanh Quyên buông tay chèo, đứng dậy, thưa rằng:

"Nhà vua hỏi Loan Phường làm gì?"

Vua nói: Từ khi ta đánh được họ Loan đến nay, nghe họ Loan người già chưa chết hết, người trẻ đã nhớn lên. Ta lo họ phục thù, cho nên ta mới hỏi.

- Thanh Quyên nói: Nếu nhà vua khéo sửa sang chính sách nước Tấn, trong được lòng quan, ngoài được lòng dân, thì dù cho còn con nhà họ Loan mà làm gì được nhà vua. Nhưng nếu nhà vua không sửa sang chính sách nước Tấn, trong mất lòng quan, ngoài mất lòng dân, thì ngay những người ngồi trong thuyền này, ai cũng là con nhà họ Loan cả.

Vua khen:

- "Ngươi nói phải lắm".

Rồi sáng hôm sau cho đòi Thanh Quyên đến, ban cho một vạn mẫu ruộng.

Thanh Quyên từ không nhận.

Vua nói: "Lấy một vạn mẫu ruộng ấy đổi lấy một nhời nói kia, kể ra nhà ngươi còn thiệt mà quả nhân còn lợi nhiều, nhà ngươi cứ lấy."

Ấy người đời cổ quý nhời nói như thế đấy.

THI TỬ

GIẢI NGHĨA

- Tấn: tên một nước đời Xuân Thu ở vào vùng Sơn Tây ngày nay.

- Loan Doanh: người nước Tấn, đời Xuân Thu, làm quan hạ khanh, sau phải tội giết cả họ.

- Cấm cố: giam cấm ở riêng một nơi rất là nghiêm ngặt.

- Phục thù: báo lại kẻ đã làm oan uổng sỉ nhục mình hay người có can hệ với mình.

- Chính sách: công việc xếp đặt để cai trị.

- Quả nhân: nghĩa đen là người ít đức, tiếng vua dùng để tự xưng, một cách khiêm tốn.

- Thi tử: người nước Lỗ đời nhà Chu, thày học Thương Ưởng, có làm sách hai mươi thiên.

NHỜI BÀN

Sợ người phục thù, mà muốn giết chết hết cả họ người ta, thế là tàn nhẫn mà đã chắc trừ hẳn được hết mối oán thù chưa, hay lại chỉ gây cho mối oán thù càng to lên. Nhà có quyền thế chỉ có thể giết chết được người, chớ có bao giờ ghét chết được bụng người. Cho nên lo sợ như vua Tấn đây là chỉ biết lo sợ người ngoài muốn làm hại mình mà thôi. Sao cho bằng phỏng bị như Thanh Quyên, mới là biết tự làm cho mình khoẻ hơn. Sợ người, nhưng người không phải là mình, sợ sao cho được, chớ làm cho mình khoẻ, dù cho người ngoài đáng sợ cũng không cần sợ. Khi mình là người có đức, thì ai cũng là bạn mình cả, thì dù có cừu địch, cừu địch cũng không làm gì nổi. Chớ nếu mình là người tàn ác, thì đến cả những người ở ngay bên mình cũng thành ra cừu địch mà hại mình được cả. Thanh Quyên tỏ bày cái ý ấy rất phải mà vua Tấn biết nghe cũng là đáng khen lắm vậy.
 

Cổ Học Tinh Hoa - Nguyễn Văn Ngọc và Trần Lê Nhân biên soạn
theo bản in của Vĩnh Hưng Long Thư Quán xuất bản năm 1928

NHỜI BÌNH

Một Lời Nói Hay Sưởi Ấm Ba Đông

Lần đầu tiên họp phụ huynh cho con, cô giáo mầm non nói với người mẹ: 'Con trai chị có bệnh tăng động, cháu không ngồi yên trên ghế được 3 phút.'

Trên đường trở về nhà, con trai hỏi mẹ cô giáo đã nói gì. Người mẹ nói với con trai: 'Cô giáo nói con trai mẹ trước đây không ngồi trên ghế được một phút, giờ con đã ngồi được 3 phút rồi, con có tiến bộ.'

Tối hôm đó, cậu bé ăn hẳn 2 bát cơm mà không cần mẹ bón.

Không lâu sau, cậu bé vào tiểu học. Đi họp phụ huynh cho con, cô giáo nói: 'Cả lớp có 50 em, trong lần kiểm tra toán này, con chị xếp thứ 48, có thể con có một chút vấn đề về trí tuệ.'

Trở về nhà, cô nói với con: 'Cô giáo nói chỉ cần con chú ý một chút, con sẽ xếp trước 48 bạn.'

Nghe mẹ nói vậy, ánh mắt cậu bé lóe sáng, gương mặt ủ rũ bỗng giãn ra. Ngày hôm sau đi học, cậu đi sớm hơn hẳn ngày thường.

Khi con lên cấp hai, người phụ nữ vẫn không tránh được những buổi họp phụ huynh. Trước khi về, giáo viên nói với chị: 'Theo kết quả học tập hiện nay của con, việc thi vào trung học phổ thông sẽ hơi khó một chút.'

Trên đường về, chị xoa vai con và nói: 'Cô giáo nói, chỉ cần con nỗ lực hơn nữa, rất có hy vọng là con sẽ đỗ vào trường công lập.'

Rồi cũng đến ngày cậu bé tốt nghiệp trung học phổ thông. Đến khi trường đại học có thông báo kết quả thi, cậu bé từ trường trở về, mang theo giấy thông báo trúng tuyển một trường đại học danh tiếng đưa cho mẹ, nước mắt rưng rưng: 'Mẹ, con không phải là một đứa trẻ thông minh nhưng mẹ luôn ở bên cạnh cổ vũ, động viên, ghi nhận con.'

Lúc đó, người mẹ đã ôm con thật chặt, những giọt nước mắt lẫn lộn vui buồn lăn dài trên má.

'Một lời nói hay sưởi ấm ba đông
nửa lời ác nghiệt lạnh sáu tháng ròng”

Một lời an ủi động viên sẽ giúp người khác có thêm động lực, niềm tin, hướng đến những điều tích cực.

Một lời cổ vũ khích lệ có thể thay đổi được cả quan niệm và hành vi của người khác, từ đó có thể thay đổi cả vận mệnh, số phận của con người.

(xin gửi thêm Nhời Bình qua email: binhbalme@gmail.com)