ĐTC Lêô XIV sắp viếng thăm San Marino

San Marino được hình thành từ thời Kitô giáo sơ khai

Theo truyền thống của San Marino, cộng đồng này có nguồn gốc từ năm 301. Đây là thời kỳ Kitô giáo vẫn còn phải đối diện với những cuộc bách hại trong Đế quốc Roma. Cuộc bách hại lớn dưới thời Hoàng đế Diocletiano diễn ra từ khoảng năm 303 đến 311, với nhiều Kitô hữu bị bắt bớ và tử đạo. Điều đáng chú ý là ngay từ trong ký ức lịch sử của mình, San Marino đã liên kết sự ra đời của cộng đồng với một nhân vật Kitô giáo và với việc hình thành một cộng đồng sống chung quanh chứng tá đức tin.

Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI, trong chuyến viếng thăm năm 2011, đã nhắc lại truyền thống này khi nói rằng hơn 17 thế kỷ trước, một nhóm tín hữu được thu hút bởi lời rao giảng và chứng tá thánh thiện của phó tế Marino đã quy tụ chung quanh ngài để hình thành một cộng đoàn mới.

Một trong những nền cộng hòa lâu đời nhất thế giới

San Marino có diện tích khoảng 61,2 km² và dân số khoảng 33.000 người trong phần lãnh thổ thuộc cộng hòa. Với diện tích và dân số khiêm tốn như vậy, San Marino thường được xếp vào nhóm những quốc gia nhỏ nhất thế giới. Quốc gia này hoàn toàn bị bao quanh bởi nước Ý, nhưng vẫn duy trì chủ quyền riêng biệt.

San Marino cũng được nhìn nhận rộng rãi là một trong những nền cộng hòa lâu đời nhất còn tồn tại. UNESCO, khi ghi danh Trung tâm lịch sử San Marino và núi Titano vào Danh sách Di sản Thế giới năm 2008, nhấn mạnh tính liên tục đặc biệt của một cộng đồng tự quản và của một nền cộng hòa độc lập từ thời Trung Cổ. UNESCO gọi San Marino là “một trong những nền cộng hòa lâu đời nhất thế giới” và là thành quốc Italia duy nhất còn tồn tại.

Trung tâm lịch sử và núi Titano ngày nay không chỉ là một địa điểm du lịch. Đối với UNESCO, đây là chứng tích sống động của truyền thống tự quản và một mô hình phát triển chính trị đã được duy trì qua nhiều thế kỷ. Thành phố vẫn giữ vai trò là thủ đô và vẫn bảo tồn các chức năng thể chế của một quốc gia độc lập.

Tên gọi Marino gắn với một vị thánh ẩn tu

Tên gọi San Marino bắt nguồn từ thánh Marino, nhân vật được truyền thống coi là người sáng lập cộng đồng. Theo truyền thống, phó tế Marino đến từ vùng Dalmatia, ở phía bên kia biển Adriatic. Ngài đến vùng Rimini và sau đó lên núi Titano, nơi ngài sống đời cầu nguyện và phục vụ. Chứng tá của ngài dần thu hút những người khác và một cộng đoàn đã hình thành chung quanh thánh Marino. Chính cộng đoàn ấy trở thành hạt giống của San Marino.

Giáo phận San Marino-Montefeltro hiện vẫn xác nhận thánh Marino là một trong hai vị bổn mạng của giáo phận, cùng với thánh Lêô. Thánh Marino đồng thời cũng là bổn mạng của Cộng hòa San Marino.

Theo tương truyền, chủ nhân của núi Titano đã trao ngọn núi cho Marino. Từ đó, núi Titano trở thành trung tâm địa lý và biểu tượng của quốc gia. Điều này giúp giải thích vì sao tại San Marino ngày nay, hình ảnh vị thánh sáng lập không chỉ thuộc về đời sống tôn giáo mà còn hiện diện trong ký ức quốc gia. Ngày 3/9 hằng năm vừa là lễ kính thánh Marino, vừa là ngày kỷ niệm thành lập Cộng hòa San Marino. Các cử hành tôn giáo bao gồm Thánh lễ trọng thể tại Vương cung thánh đường thánh Marino và cuộc rước thánh tích của ngài.

San Marino được các Giáo hoàng bảo vệ và chưa từng bị sáp nhập

Một trong những nét đặc biệt của lịch sử San Marino là khả năng duy trì chủ quyền giữa những biến động chính trị lớn của bán đảo Italia. Trong nhiều thế kỷ, San Marino nằm giữa các lãnh thổ của những quyền lực khác nhau, và có những giai đoạn phải đối diện với các cuộc chiếm đóng hoặc đe dọa. Tuy nhiên, quốc gia này không bị sáp nhập vĩnh viễn vào một quốc gia khác.

Trong thế kỷ XVII, khi các lãnh thổ chung quanh phần lớn thuộc các Lãnh địa Giáo hoàng, quan hệ giữa San Marino và Tòa Thánh càng trở nên đáng chú ý. Hiệp ước năm 1631 dưới thời Đức Giáo hoàng Urbanô VIII nhìn nhận và bảo đảm sự tồn tại của San Marino như một thực thể có chủ quyền.

Mối quan hệ giữa San Marino và Tòa Thánh tiếp tục được duy trì qua nhiều thế kỷ. Chính Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI, trong chuyến viếng thăm năm 2011, đã nhấn mạnh rằng San Marino “từ khi hình thành Cộng hòa này đã duy trì những quan hệ thân hữu với Tòa Thánh”, và sự hiện diện của ngài tại đây là dấu chỉ cũng như sự củng cố tình hữu nghị ấy. Vì thế, chuyến viếng thăm của Đức Thánh Cha Lêô XIV không phải là một cuộc gặp gỡ hoàn toàn mới, mà diễn ra trong một lịch sử quan hệ lâu dài giữa một quốc gia nhỏ bé và Tòa Thánh.

Vị Giáo hoàng thứ ba viếng thăm San Marino

Mặc dù San Marino nằm hoàn toàn trong lãnh thổ nước Ý, cho đến nay mới có 2 Giáo hoàng viếng thăm quốc gia này. Thánh Gioan Phaolô II đã đến San Marino ngày 29/8/1982. Chuyến viếng thăm diễn ra trong bối cảnh đặc biệt của châu Âu thời Chiến tranh Lạnh. Trong chuyến đi, ngài gặp hai vị Nhiếp chính và cử hành các hoạt động mục vụ với cộng đoàn Công giáo địa phương.

Gần ba thập niên sau, Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI đến San Marino ngày 19/6/2011 trong chuyến viếng thăm mục vụ giáo phận San Marino-Montefeltro. Ngài đã gặp các thành viên chính phủ, Quốc hội và ngoại giao đoàn tại Cung điện Công cộng. Ngài cũng cử hành Thánh lễ tại sân vận động Olympic Serravalle.

Một điểm nối đặc biệt là cả hai vị Giáo hoàng trên đều dành sự quan tâm đến thánh Marino và Vương cung thánh đường mang tên ngài.

Đức Lêô XIV sẽ tiếp tục truyền thống Giáo hoàng đến với một cộng đoàn nhỏ nhưng có lịch sử Kitô giáo sâu đậm.

San Marino thuộc một giáo phận trải dài trên hai quốc gia

Về mặt Giáo hội, San Marino có một đặc điểm rất đáng chú ý: Cộng hòa San Marino không tạo thành một giáo phận riêng biệt. Lãnh thổ này thuộc giáo phận San Marino-Montefeltro, một giáo phận Công giáo trải dài trên lãnh thổ của cả San Marino và Ý.

Giáo phận hiện có 81 giáo xứ và khoảng 61.466 cư dân trên tổng diện tích 683 km²; trong đó 61,2 km² thuộc Cộng hòa San Marino. Giám mục hiện nay là Đức cha Domenico Beneventi.

Riêng tại San Marino có 12 giáo xứ. Giáo phận cho biết cộng đồng Công giáo tại đây có 32.983 cư dân và lãnh thổ San Marino được chia thành chín “castelli”, tức các đơn vị hành chính địa phương.

Vương cung thánh đường thánh Marino tại thủ đô là nhà thờ quan trọng nhất của quốc gia. Được xây dựng lại từ thế kỷ XIX theo phong cách tân cổ điển, vương cung thánh đường hiện nay được cung hiến năm 1855. Bên dưới bàn thờ chính có một bình nhỏ lưu giữ hài cốt thánh Marino, trong khi một hộp bạc lưu giữ phần trên hộp sọ của ngài. Đây chính là nơi gắn kết rõ nhất giữa ký ức lịch sử của quốc gia và đời sống đức tin của người dân.

Ba ngọn tháp trên núi Titano trở thành biểu tượng của San Marino

Ai nhìn thấy hình ảnh San Marino gần như đều nhận ra ba ngọn tháp nổi bật trên núi Titano: Guaita, Cesta và Montale. Guaita là tháp cổ nhất và thường được gọi là Rocca. Cesta nằm trên đỉnh cao nhất của núi Titano, trong khi Montale là ngọn tháp thứ ba.

Cả ba không chỉ có giá trị kiến trúc và quân sự. Chúng đã trở thành biểu tượng quốc gia và cũng được phản ánh trong văn hóa địa phương. UNESCO nhấn mạnh rằng trung tâm lịch sử San Marino gồm các tháp phòng thủ, tường thành, cổng và pháo đài cùng những công trình tôn giáo và dân sự quan trọng.

Trung tâm lịch sử San Marino và núi Titano được UNESCO ghi danh Di sản Thế giới năm 2008. UNESCO coi nơi đây là một chứng tá đặc biệt về sự hình thành của một nền dân chủ dựa trên quyền tự trị và tự quản, với sự liên tục hiếm có trong lịch sử châu Âu.

Đối với người hành hương, cảnh quan này còn gợi lên một hình ảnh giàu ý nghĩa: một cộng đồng Kitô hữu nhỏ bé đã tồn tại qua nhiều thế kỷ trên một ngọn núi giữa những thay đổi của lịch sử.

Chuyến viếng thăm quốc gia nhỏ về địa lý nhưng có ý nghĩa lớn

San Marino chỉ rộng hơn 61 km², nhưng lịch sử của quốc gia này vượt xa kích thước địa lý. Từ truyền thống về thánh Marino và cộng đoàn Kitô hữu hình thành chung quanh ngài, đến sự tồn tại liên tục của một nền cộng hòa tự quản giữa những biến động của châu Âu, San Marino là một trường hợp đặc biệt trong lịch sử của lục địa. Chính vì thế, chuyến viếng thăm của Đức Thánh Cha Lêô XIV không chỉ là một cuộc gặp gỡ ngoại giao với một quốc gia nhỏ. Đây còn là một cuộc hành hương đến một nơi mà ký ức về một vị thánh sáng lập vẫn hiện diện trong đời sống quốc gia.

Năm 2011, Đức Bênêđictô XVI từng nói với các nhà lãnh đạo San Marino rằng sự hiện diện của ngài “tại trung tâm của nền Cộng hòa cổ kính này” diễn tả và củng cố tình hữu nghị giữa San Marino và Tòa Thánh. Mười lăm năm sau, Đức Lêô XIV sẽ tiếp nối cuộc gặp gỡ ấy.

Trong một thế giới thường đánh giá sức mạnh của một quốc gia bằng diện tích, dân số hay ảnh hưởng kinh tế, San Marino đưa ra một câu chuyện khác: một cộng đồng nhỏ có thể bảo tồn căn tính của mình qua nhiều thế kỷ khi biết gìn giữ ký ức, các thể chế và những giá trị nền tảng. Và trên hết, đối với Giáo hội, San Marino nhắc nhớ rằng lịch sử Kitô giáo không chỉ được viết trong những thành phố lớn hay bởi những nhân vật quyền lực. Lịch sử ấy cũng được viết bằng đời sống âm thầm của một vị phó tế, bằng một cộng đoàn nhỏ quy tụ chung quanh chứng tá của ngài, và bằng niềm tin được truyền lại qua nhiều thế hệ.

Khi Đức Thánh Cha Lêô XIV đến San Marino ngày 22/8, ngài sẽ đến với một quốc gia nhỏ bé nhưng mang trong mình một ký ức Kitô giáo lâu đời – một ký ức được biểu tượng hóa nơi núi Titano, nơi Vương cung thánh đường thánh Marino và nơi những người dân vẫn tiếp tục mừng lễ vị thánh mà truyền thống gọi là người cha sáng lập và là vị bảo trợ của nền cộng hòa.

Vatican News